Ανατροπή λόγω Ιράν: Οι ΗΠΑ στρέφονται ξανά στο ρωσικό πετρέλαιο

Οι ΗΠΑ ανοίγουν εκ νέου ένα «παράθυρο» στο ρωσικό πετρέλαιο, επιχειρώντας να τιθασεύσουν το ενεργειακό σοκ από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, με κίνδυνο όμως να δώσουν μια έστω και περιορισμένη οικονομική ανάσα στη Μόσχα.

Τo αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών έδωσε δεύτερη κατά σειρά άδεια για αγορές φορτίων ρωσικού πετρελαίου που βρίσκονται ήδη εν πλω, επεκτείνοντας την προηγούμενη, πιο στενή εξαίρεση που είχε δοθεί αποκλειστικά στην Ινδία. Η κίνηση έρχεται σε μια στιγμή που το Μάγχη του Ορμούζ έχει ουσιαστικά «μισοκλείσει» λόγω των ιρανικών επιθέσεων σε τάνκερ, εκατοντάδες δεξαμενόπλοια έχουν μπλοκαριστεί και το μπρεντ κινείται γύρω στα 100 δολάρια το βαρέλι. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ επιμένει ότι η ρύθμιση είναι «στενά στοχευμένη» και «βραχυπρόθεσμη» και ότι το δημοσιονομικό όφελος για τη Ρωσία θα είναι περιορισμένο.

Ρωσία και πετρέλαιο στην «γκρίζα ζώνη» των κυρώσεων

Σύμφωνα με τα στοιχεία παρακολούθησης πλοίων της Bloomberg, μεταξύ 125–150 εκατ. βαρελιών ρωσικού αργού που κινούνται στη θάλασσα, μόνο ένα μέρος μπορεί να φτάσει έγκαιρα σε μεγάλους αγοραστές εντός του χρονικού παραθύρου της αμερικανικής άδειας, που ισχύει για φορτία φορτωμένα έως τις 12 Μαρτίου και για διάρκεια ενός μήνα. Αναλυτές εκτιμούν ότι πρακτικά η αγορά κερδίζει υποκατάστατο μόλις για τέσσερις έως πέντε ημέρες χαμένων εξαγωγών από τον Κόλπο, υπογραμμίζοντας ότι η αμερικανική κίνηση «βοηθά αλλά δεν είναι πανάκεια».

Την ίδια στιγμή, νέα ανάλυση δείχνει ότι περίπου 30 δεξαμενόπλοια σε ασιατικά ύδατα μεταφέρουν ρωσικό αργό και προϊόντα και τώρα είναι διαθέσιμα προς αγορά, καθώς «σημαίνουν» είτε «for orders» –χωρίς σαφή προορισμό– είτε κατευθύνονται προς Σιγκαπούρη και Μαλαισία, παραδοσιακούς κόμβους για μεταπώληση φορτίων. Τα πλοία μεταφέρουν τουλάχιστον 19 εκατ. βαρέλια ρωσικού αργού και 310.000 τόνους προϊόντων, κυρίως νάφθα και μέρος ντίζελ, την ώρα που οι τιμές των καυσίμων έχουν εκτοξευθεί μετά το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ από την Τεχεράνη. Σημαντικό μέρος των φορτίων αφορά το ελαφρύτερο ρωσικό blend Sokol ανοικτά της Κίνας, ενώ στην Αραβική Θάλασσα «γράφουν» πορεία τάνκερ φορτωμένα με το μεσαίο-sour μείγμα Urals.

Ρωσία, πετρέλαιο και αγοραστές σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης

Η Ουάσιγκτον έχει ήδη ανακοινώσει την απελευθέρωση 172 εκατ. βαρελιών από τα στρατηγικά της αποθέματα, την ώρα που επεξεργάζεται ακόμη και ασυνήθιστες λύσεις, όπως παρέμβαση στις αγορές futures ή άρση του νόμου Jones Act για να διευκολυνθούν εσωτερικές θαλάσσιες μεταφορές με μη αμερικανικά πλοία. Σε αυτό το πλαίσιο, η «μερική απο-κυρώση» του ρωσικού πετρελαίου για φορτία που έχουν ήδη αποπλεύσει λειτουργεί ως πρόσθετη βαλβίδα πίεσης στις αγορές, έστω κι αν ο ίδιος ο Μπέσεντ παραδέχεται ότι οποιοδήποτε όφελος για το Κρεμλίνο θα είναι «δυσάρεστο αλλά βραχύβιο».

Για τις ασιατικές οικονομίες, και ιδιαίτερα για Κίνα και Ινδία, η αμερικανική εξαίρεση διευρύνει ένα ήδη ανοιχτό κανάλι. Ο Πεκίνο και το Νέο Δελχί έχουν εξελιχθεί στους βασικούς απορροφητές του ρωσικού πετρελαίου μετά τις δυτικές κυρώσεις για την εισβολή στην Ουκρανία, επωφελούμενοι από τις εκπτώσεις στις ρωσικές τιμές. Η πρώτη άδεια της Ουάσιγκτον είχε προκαλέσει «ντελίριο αγορών» στην Ινδία, με τα διυλιστήρια της χώρας να «σκουπίζουν» εκατομμύρια βαρέλια ρωσικού αργού, ενώ τώρα η νέα ρύθμιση ανοίγει το παιχνίδι και για άλλους αγοραστές της περιοχής. Όπως σημειώνει αναλυτής της Kpler, οι χώρες και τα διυλιστήρια «θα αγοράσουν ό,τι βρουν – προέχει η ενεργειακή ασφάλεια».

Ρωσία, πετρέλαιο και ο παγκόσμιος ενεργειακός χάρτης

Την ώρα που οι ΗΠΑ «χαλαρώνουν» τα δεσμά στο ρωσικό πετρέλαιο για να συγκρατήσουν τις τιμές, άλλοι μεγάλοι εισαγωγείς προσπαθούν να αντέξουν το σοκ με τα δικά τους εργαλεία. Η Ιαπωνία, που παραμένει σχεδόν πλήρως εξαρτημένη από εισαγόμενα καύσιμα και αντλεί περίπου το 96% του πετρελαίου της από τη Μέση Ανατολή, ανακοίνωσε ότι θα αξιοποιήσει τα στρατηγικά της αποθέματα, τα οποία φτάνουν τα 206 ημέρες καθαρών εισαγωγών, επίπεδο πολύ υψηλότερο από άλλους G7. Την ίδια ώρα, διατηρεί, παρά τις πιέσεις, συμμετοχές σε ρωσικά projects όπως τα Sakhalin 1 και 2, θεωρώντας τις κοντινές ρωσικές ροές κρίσιμες για την εθνική της ασφάλεια, σύμφωνα με το Bloomberg.

Η συνδυασμένη εικόνα δείχνει πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, οι ιρανικές επιθέσεις σε τάνκερ και η οριακή λειτουργία του Στενού του Ορμούζ αναγκάζουν τις μεγάλες δυνάμεις να αναθεωρήσουν στην πράξη, και όχι στα λόγια, την πολιτική των κυρώσεων προς τη Ρωσία. Κάθε «παράθυρο» στο ρωσικό πετρέλαιο, ακόμη και αν αφορά μόνο φορτία ήδη εν πλω, μετατρέπεται σε εργαλείο διαχείρισης κρίσης για την τιμή του βαρελιού – και ταυτόχρονα σε πολιτικό ρίσκο, καθώς ενισχύει τα έσοδα της Μόσχας στον πόλεμο της Ουκρανίας. Σε ένα ενεργειακό σύστημα που παραμένει βαθιά πετρελαιοκεντρικό, το δίλημμα ανάμεσα στην τιμωρία της Ρωσίας και στην αποφυγή ενός νέου πετρελαϊκού σοκ γίνεται κάθε μέρα πιο έντονο.